Zachowek

ZACHOWEK

Zachowek to roszczenie pieniężne, którego celem jest zagwarantowanie najbliższym członkom rodziny spadkodawcy udziału w wartości pozostawionego majątku, nawet wtedy, gdy zostali pominięci w testamencie lub gdy majątek został w istotnej części rozdysponowany jeszcze za życia – w szczególności poprzez darowizny. Dochodzenie zachowku wymaga najczęściej szczegółowej analizy dokumentów spadkowych, ustalenia składu masy spadkowej, wyceny poszczególnych składników (często nieruchomości) oraz oceny, jakie przysporzenia podlegają doliczeniu do podstawy obliczeń.

Sprawy o zachowek często zaczynają się od pytania „czy i ile mi się należy?”, jednak w praktyce szybko sprowadzają się do sporu o elementy, które przesądzają o wysokości roszczenia i odpowiedzialności konkretnej osoby. Znaczenie ma nie tylko treść testamentu, ale również wcześniejsze darowizny, zapisy windykacyjne, rozliczenia rodzinne, a także prawidłowe ustalenie kręgu osób uprawnionych. Co do zasady zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, jeżeli dziedziczyliby z ustawy. Wysokość zachowku wynosi najczęściej 1/2 wartości udziału spadkowego, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, a w określonych sytuacjach – m.in. gdy uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy – 2/3 tego udziału.

W praktyce największe trudności dotyczą prawidłowego ustalenia tzw. substratu zachowku, czyli podstawy obliczeń. Wymaga to określenia wartości spadku (z uwzględnieniem długów spadkowych) oraz doliczenia tych darowizn i rozporządzeń, które zgodnie z przepisami powinny powiększać podstawę wyliczeń. Na tym etapie najczęściej pojawiają się spory, czy konkretne przysporzenie podlega doliczeniu, jaki miało charakter, kiedy zostało dokonane, komu służyło oraz czy mieści się w wyjątkach przewidzianych przez ustawę (np. w zakresie darowizn drobnych, zwyczajowo przyjętych).

Równie istotne są terminy dochodzenia roszczeń. Roszczenia o zachowek co do zasady przedawniają się z upływem 5 lat, przy czym początek biegu terminu zależy od podstawy roszczenia i osoby, przeciwko której jest kierowane (w praktyce najczęściej liczy się go m.in. od ogłoszenia testamentu, a w określonych sytuacjach także od otwarcia spadku). Dlatego szybka ocena sytuacji prawnej i zabezpieczenie dowodów często decydują o realnej możliwości uzyskania świadczenia.

W prowadzonych sprawach dbamy o to, aby działania Klienta były oparte na jasnej, spójnej strategii procesowej. W zależności od sytuacji skutecznie dochodzimy zachowku w imieniu osób uprawnionych albo – gdy reprezentujemy osoby zobowiązane – podejmujemy obronę przed roszczeniami niezasadnymi lub zawyżonymi. Każdorazowo opieramy argumentację na dokumentach, rzetelnych wyliczeniach i właściwej kwalifikacji prawnej zdarzeń (w szczególności darowizn i rozporządzeń majątkowych). Tam, gdzie jest to możliwe i korzystne, rozpoczynamy od działań przedsądowych oraz negocjacji ugodowych, przedstawiając wyliczenia i propozycję warunków rozliczenia, a gdy to konieczne – prowadzimy sprawę przed sądem, w tym z udziałem biegłych w zakresie wyceny majątku.